Onttrekking van een vereffenaar tijdens de vereffening: kan dat?

Wanneer erfgenamen een nalatenschap beneficiair aanvaarden, zijn zij volgens de wet automatisch gezamenlijk vereffenaar. Dat betekent dat zij samen verantwoordelijk zijn voor de afwikkeling van de nalatenschap: het inventariseren van bezittingen en schulden, het informeren van schuldeisers, het opstellen van de rekening en verantwoording en uiteindelijk het verdelen van het restant.

In de praktijk blijkt deze gezamenlijke verantwoordelijkheid regelmatig een bron van conflicten. Wat gebeurt er als één van de erfgenamen zich niet langer in staat voelt om de vereffening uit te voeren? Kan een erfgenaam zich dan onttrekken aan zijn rol als vereffenaar?

In deze blog bespreek ik een uitspraak van de rechtbank waarin deze vraag centraal stond.

De wettelijke hoofdregel: gezamenlijke vereffening

Bij beneficiaire aanvaarding bepaalt de wet (art. 4:195 BW e.v.) dat alle erfgenamen gezamenlijk vereffenaar zijn. De gedachte daarachter is dat erfgenamen samen verantwoordelijk zijn voor de correcte afwikkeling van de nalatenschap.

De wet kent geen regeling voor het “onttrekken” van één van de erfgenamen aan deze taak. Wel biedt de wet de mogelijkheid in artikel 4:198 BW om de bevoegdheden van de gezamenlijke vereffenaars anders te verdelen.

De casus: erfgenamen komen er niet uit

In de zaak die aan de rechtbank werd voorgelegd, hadden de erfgenamen de nalatenschap beneficiair aanvaard. De vereffening was grotendeels uitgevoerd door één van hen, maar voor de laatste stappen – waaronder de verkoop van goederen om schulden te voldoen – was medewerking van de andere erfgenamen nodig. Die medewerking bleef uit.

De erfgenaam die het meeste werk had verricht, wilde zich onttrekken aan haar rol als vereffenaar. Zij verzocht de rechtbank om te bepalen dat de andere erfgenamen voortaan alleen bevoegd zouden zijn om de vereffening af te ronden.

Het oordeel van de rechtbank

De kantonrechter overwoog dat art. 4:198 BW niet bedoeld is om onenigheid tussen erfgenamen op te lossen. De wet biedt in dat geval een andere route: namelijk de benoeming van een (professionele) vereffenaar.

Toch maakte de rechtbank in deze zaak een uitzondering. De rechter stelde vast dat:

• de erfgenamen niet in staat waren om de nalatenschap gezamenlijk te vereffenen
• de verzoekende erfgenaam al vrijwel alle werkzaamheden had verricht
• de nalatenschap zeer gering was
• benoeming van een professionele vereffenaar zou leiden tot een onevenredige belasting van de nalatenschap

Daarom oordeelde de rechtbank dat het, gelet op de bijzondere omstandigheden, de voorkeur verdiende dat de vereffening door de erfgenamen zelf werd afgerond. Omdat verzoekster had aangegeven dit niet meer te kunnen, werden de vereffenaarsbevoegdheden volledig toegekend aan de andere erfgenamen, zonder haar medewerking.

Waarom is deze uitspraak bijzonder?

Deze uitspraak laat zien dat de rechter in uitzonderlijke situaties kan afwijken van de hoofdregel van gezamenlijke vereffening. De kernpunten:

• Onttrekking van een vereffenaar is niet standaard mogelijk.
• De rechter kan maatwerk toepassen wanneer de omstandigheden dat rechtvaardigen.
• De belangen van de nalatenschap spelen een belangrijke rol: een professionele vereffenaar kan kostbaar zijn.
• De rechter kijkt naar de feitelijke situatie, zoals de mate waarin de vereffening al is uitgevoerd.

Voor erfgenamen die vastlopen in de vereffening biedt deze uitspraak dus handvatten, maar geen garantie. Elke situatie is anders en vereist een zorgvuldige juridische beoordeling.

Wat betekent dit voor jou als erfgenaam?

Wanneer je beneficiair aanvaardt, ben je automatisch mede‑vereffenaar. Als samenwerking onmogelijk blijkt, zijn er verschillende routes:

• Benoeming van een professionele vereffenaar
• Ontslag van een vereffenaar
• Verzoek tot afwijking van de gezamenlijke vereffening (in uitzonderlijke gevallen)

Het is verstandig om tijdig juridisch advies in te winnen, zeker wanneer de samenwerking tussen erfgenamen stroef verloopt.

Tot slot

De uitspraak van de rechtbank laat zien dat de rechter ruimte heeft om maatwerk te leveren wanneer de vereffening dreigt vast te lopen en de belangen van de nalatenschap dat vereisen. Heb je te maken met een complexe vereffening of een conflict tussen erfgenamen? Dan is deskundige begeleiding essentieel. Neem gerust contact op met de advocaten erfrecht van Het Wetshuys voor een vrijblijvend gesprek.