Gebruik AI

Kunstmatige intelligentie, oftewel AI, ontwikkelt zich razendsnel en vindt ook steeds vaker zijn weg naar de juridische praktijk. Voor veel cliënten is het inmiddels een vanzelfsprekende eerste stap: voordat zij een advocaat benaderen, raadplegen zij een AI-tool om een overeenkomst op te stellen of juridisch advies in te winnen.

Hoewel AI nuttig kan zijn als hulpmiddel, brengt het gebruik ervan in juridische kwesties ook duidelijke risico’s met zich mee. In de praktijk zien wij namelijk steeds vaker dat cliënten met door AI gegenereerde documenten of adviezen bij ons aankloppen.

We krijgen regelmatig overeenkomsten onder ogen die met behulp van AI zijn opgesteld en die juridisch niet kloppen. Soms regelen zij essentiële zaken niet, bevatten zij innerlijke tegenstrijdigheden of zijn zij, onbedoeld, zelfs in het voordeel van de wederpartij geformuleerd. Wanneer er vervolgens een geschil ontstaat, kan dat verstrekkende gevolgen hebben. Het corrigeren van een ondeugdelijke overeenkomst, het geven van aanvullend advies en het eventueel voeren van een procedure kost vaak aanzienlijk meer tijd en geld dan wanneer vanaf het begin een juridisch solide overeenkomst was opgesteld.

Ook ontvangen wij met regelmaat cliënten die, voordat zij bij ons aankloppen, AI om juridisch advies hebben gevraagd. Hoewel AI-systemen snel informatie kunnen genereren, ontbreekt vaak de noodzakelijke juridische context, nuance en toetsing aan actuele wet- en regelgeving. Het gevolg is dat het advies onjuist of onvolledig kan zijn. In de praktijk betekent dit dat wij eerst moeten uitleggen waarom het door AI gegeven advies niet klopt en vervolgens moeten toelichten waarom het juridische advies van een advocaat wél standhoudt. Dit leidt ertoe dat een advocaat meer tijd kwijt is aan het rechtzetten van misverstanden dan gelijk adviseren.

Dat het gebruik van AI ook in procedures risico’s met zich meebrengt, blijkt uit een recente uitspraak van de Rechtbank Oost-Brabant.[1] Kort voor kerst oordeelde de rechtbank dat een partij die zonder advocaat procedeerde en gebruikmaakte van door AI gegenereerde processtukken, de daadwerkelijke proceskosten van de wederpartij moest vergoeden. De ingediende stukken waren onvoldoende gecontroleerd en bevatten talrijke fouten, onduidelijkheden en onjuiste verwijzingen. De rechtbank stelde dat de wederpartij daardoor aanzienlijk meer tijd kwijt was om verweer te voeren dan bij een deugdelijk opgesteld processtuk.

Normaal gesproken wordt bij verlies van een procedure slechts een beperkte forfaitaire proceskostenveroordeling uitgesproken. Dit bedrag ligt doorgaans aanzienlijk lager dan de daadwerkelijk gemaakte proceskosten. Alleen in zeer uitzonderlijke omstandigheden wordt een partij veroordeeld tot betaling van de volledige proceskosten. Rechters zijn hier doorgaans zeer terughoudend in. In deze zaak achtte de rechtbank dat echter wél gerechtvaardigd, juist vanwege de gebrekkige en onvoldoende gecontroleerde AI-gegenereerde stukken.

AI kan een nuttig hulpmiddel zijn voor het verkrijgen van algemene informatie of het verkennen van een juridisch vraagstuk. Het blijft echter een technologie die werkt op basis van statistische patronen en die niet zelfstandig de juridische juistheid van een advies kan garanderen.

Voor overeenkomsten, strategisch advies of processtukken blijft deskundige juridische beoordeling essentieel. Juist in het recht kunnen kleine formuleringen grote gevolgen hebben.

[1] ECLI:NL:RBOBR:2025:8495.